Bezdik Axı! Sosial Mediada Gördüyünüz Məlumatların Yalan Olub Olmadığını Yoxlama Yolları!

Sosial media platformaları sadəcə əyləncə vasitələri deyil, bir çox insanlar üçün əsas məlumat mənbəyinə çevrilmiş vəziyyətdədir. Lakin bu məlumatların səhv olması ehtimalı yüksəkdir. Bəs sosial mediada gördüyümüz xəbərləri necə təsdiqləyirik? Məlumat çirklənməməsi üçün diqqət yetirməli olduğunuz bəzi vacib məqamlar var.

İnternetin istifadəçilərə verdiyi ən böyük dəyər zaman oldu. Artıq bir hadisə barədə məlumat əldə etmək üçün əsas bülleten saatını və ya sabahkı qəzetini gözləmək məcburiyyətində deyilik. Veb saytlardan və hətta sosial media platformalarından ən son xəbərləri və məlumatları öyrənə bilərik. Lakin təsdiqlənməmiş, səhv və ya qəsdən təhrif olunmuş məzmunun sayı gündən-günə artır.

Təsdiqlənməmiş məlumat yayımı dünyanın ən böyük problemlərindən biridir. Çünki böyük kütlələr təsdiqlənməmiş bir xəbərdən və ya bilinməyən bir sosial media istifadəçisinin paylaşdığı məlumatlardan təsirlənə bilər. Sosial media platformalarında gördüyümüz xəbərləri və məlumatları təsdiqləmək üçün bəzi üsullar var. Bu üsullar sayəsində məlumat çirklənməsindən uzaqlaşa və həqiqətə çatmaq olar.

 

| Sosial media məlumatlarınızı doğrulamaq üçün unutmamalı olduğunuz üsullar:

  • Gördüyünüz xəbərlərə şübhə ilə yanaşın.

  • Mənbə doğrulamasını sınayın.

  • Fərqli platformalarda xəbərləri sorğulayın.

  • Google-da əks hal axtarışını aparın.

  • Ekran görüntülərinə etibar etməyin.

  • Eyni xəbəri fərqli mənbələrdən təsdiqləyin.

  • Rəsmi mənbələri əldə edin.

  • Buraxılış tarixini yoxlayın.

  • Xəbəri yalnız başlıqlara əsaslanaraq şərh etməyin.

  • Arayış üçün etibarlı mənbələrə sahib olun.

| Başlamazdan əvvəl yalan xəbərlərin bizə nə kimi pis təsiri ola bilər?

Hələ ən pisindən başlayaq, doğruluğu tam təsdiq olunmayan xəbər ilə, səhf yönlənmiş olacaqsınız. Bu səhf yönlənmələrə əgər alışsanız lazım olan yerdə düz bir şeyi etmiş olmayacaqsınız.

Yəni ən axırda ya düzgün dünüdüyünüz ancaq, səhf olan məlumatları digər insanlarla bölüşsəniz və sonra həmin məlumatların səhf olduğu orta çıxsa. Nə piski bir çox insanın gözündə “Yalançı Çobandan” fərqsiz olmayacaqsınız.

Bundan sonra isə nə danışsanız sözün düzünü belə desəniz, insanların sizə inanma ehtimal çox ama çox aşağı olacaqdır. Bu sizi həm mental cəhətdən yoracaq, həm də çox pis hiss etməyə özünüzə olan inamın azalmasına hətta, yox olmasına gətirib çıxaracaqdır. 

Əgər məsələnin ciddiyətini tam qavradınızsa, indi keçək mətləbə.

 

| Gördüyünüz xəbərlərə şübhə ilə yanaşın:

fake news

Həqiqətən, skeptik (şübhəci) yanaşmanı həyatınızın hər tərəfində istifadə edə bilərsiniz. Heç vaxt dərhal birinin dediyi bir sözə, bir yerdə oxuduğunuz bir məlumata, bir kitabda söylənilən bir düşüncəyə və ya sosial mediada gördüyünüz bir xəbərə dərhal inanmayın.

Öyrəndiyiniz hər cür məlumatı fərqli təsdiqləmə metodlarından, zehninizdən və vicdanınızdan istifadə edərək soruşun. Şübhəsiz ki, düzgün nəticə əldə edəcəksiniz.

Ümumiyyətlə, təsdiqləmə sistemi də bu şübhəyə əsaslanır. Tədqiqat prosesi öyrənilən məlumatlardan şübhələnməklə başlayır. Tədqiqat prosesi zamanı daha çox məlumat öyrənilir və bu tədqiqat prosesini daha da dərinləşdirir.

Təəssüf ki, asanlıqla məlumat əldə edə biləcəyimiz və düzgün məlumatların çətin olduğu bir dövrdəyik. Bu səbəbdən asanlıqla əldə edilə bilən məlumatlardan hər zaman şübhələnməli və düzgün məlumatlar üçün çalışmalıyıq.

| Mənbə doğrulamasını sınayın:

kaynak araştırma

Bəlli olmayan yeni bir hesab sadəcə izləyicilər və qarşılıqlı əlaqə qazanmaq üçün sensasiyalı bir məlumat ortaya qoydu. Paylaşan və nəzərdən keçirən mənbə hesabına gedin.

Bunu uzun müddətdir edən bir xəbər və ya məlumat paylaşma hesabı axtarın. Lazım gələrsə bu hesabla əlaqə qurun və məlumatı haradan aldıqlarını soruşun. Məntiqi bir cavab almaq üçün xəbərlərin mənbəyinə çatmağa çalışın.

| Fərqli platformalarda xəbərləri soruşun:

haber sorgulama

İnstagramda gördüyünüz bir xəbərin Twitter-də, Twitter-də gördüyünüz bir xəbərin və ya Facebook-da gördüyünüz bir xəbərin veb səhifədən ən son axını ilə təsdiqləməyə çalışın.

Xəbər mənbəyi olsa da, yalnız bir Twitter hesabı tərəfindən paylaşılan məlumatların doğruluğuna güvənməyin. Fərqli mənbələr və fərqli platformalar eyni xəbəri paylaşmış olmalıdır.

| Google-da əks şəkil axtarışını aparın:

google görsel arama

Sosial mediada paylaşılan xəbər və məlumatdakı ən böyük aldatma şəkillər vasitəsi ilə edilir. İllər əvvəl baş verən bir hadisənin görüntüsü təzə kimi paylaşıla bilər.

Bilinməyən bir stok fotoşəkili, sanki bir hadisəyə və bir insana aid olduğu kimi paylaşıla bilər. Google əks şəkil axtarışı ilə paylaşılan görüntünün mənbəyinə asanlıqla daxil ola və düzgün məlumatları öyrənə bilərsiniz.

| Ekran görüntülərinə etibar etməyin:

ekran görüntüsü

Dünyanın hər yerindən məşhur adların və siyasətçilərin yazılarının skrinshotları yazı silinməsi halında bəzi insanlar tərəfindən alınaraq saxlanılır. Lakin bu vəziyyət həm də böyük yalanlara yol açır.

İqtisadiyyatın sadə bir şəkildə bölüşdürülməsi, üzərində edilən kiçik dəyişikliklərlə asanlıqla cinayət elementinə çevrilə bilər. Bu səbəbdən ekran görüntüləri etibarlı deyildir, xəbərləri təsdiqləyən mənbələrdən biri hesab edilmir..

| Fərqli mənbələrdən eyni xəbəri təsdiqləyin:

kaynak araştırması

Bəzi sosial media hesabları və saytları, müəyyən bir fikri və ya ideologiyanı müdafiə etmək üçün birtərəfli qaydada yayımlaya və paylaşa bilər. Xəbərlər həqiqət olsa da, oxucunu aldatmağa həssasdır, çünki bunlar yalnız birtərəfli baxımdan əks olunur.

Buna görə mümkün qədər çox fərqli mənbədən gördüyünüz xəbərləri təsdiqləməyə çalışın. Fərqli baxışları müdafiə edən hesabların eyni xəbəri fərqli şəkildə verdiyini və əslində hadisənin tamamilə fərqli olduğunu görə bilərsiniz.

| Rəsmi mənbələri tapın:

resmi kaynak

Bu gün bütün rəsmi qurumların veb saytı və sosial media hesabı var. Hadisə qurumun səlahiyyətinə aiddirsə, həmin qurum veb saytında və ya sosial media hesabında mütləq bir paylaşım edir və bu yazılar rəsmi açıqlamalar kimi qəbul edilir. Buna görə rəsmi mənbələrdən gəlmədiyini gördüyünüz hər hansı bir açıqlamaya etibar etməyin.

| Yayın (Çıxış) tarixini yoxlayın:

tarih saat

Xüsusilə Facebook və WhatsApp qruplarında köhnə xəbərlərin sanki yeni hadisələr kimi paylaşıldığını görürük. Hadisə və xəbərlər həqiqətdir, amma bəlkə də illər əvvəl olub və bu gün etibarlı deyil.

Bu paylaşma yolu, şüursuz olsa da, oxucunu aldatmağa yönəlmiş bir hərəkətdir. Buna görə gördüyünüz xəbərlərin və məlumatların yayım tarixini yoxlayın.

Düzgün məlumat üçün tarixin Google axtarışına əlavə edilməsi kifayət edəcəkdir. Beləliklə, mövzu ilə bağlı ən yeni məlumatlarla qarşılaşacaqsınız.

| Xəbəri yalnız başlıqlara əsasən şərh etməyin:

Sosial media platformalarında Clickbait də adlandırılan cəlbetmə məqsədi ilə hazırlanmış və yayımlanan minlərlə məzmuna rast gələ bilərik.

Belə bir məqsəd üçün hazırlanmış məzmunun başlıqları, yəni başlıqları da ümumiyyətlə oxucunu aktivləşdirmək linki vurmaq üçün hazırlanır.

Buna görə yalan olmasa da, açıq və izahlı olmayan məlumatları paylaşa bilərlər. Belə bir başlıqlı məzmun gördükdə, məzmunu ətraflı araşdırın.

| Referans üçün etibarlı mənbələrə sahib olun:

sosyal medya

Məlumat üçün yalnız bir neçə mənbəyə heç vaxt qərar verməyin. Bununla birlikdə, uzun müddət izlədiyiniz və heç bir yalan xəbər görmədiyiniz bəzi mənbələrdən əsas istinad kimi istifadə edə bilərsiniz.

Burada gördüyünüz hər xəbərə dərhal inanmayın, ancaq “burada paylaşılırsa, bu doğru ola bilər” deyə düşünə bilərsiniz. Hər bir istifadəçi öz seçimlərinə görə istinad mənbəyini seçə bilər. Ancaq hər kəsin etibar etdiyini bildiyiniz mənbələri nəzərə almalısınız.

İnformasiya çirklənməsinin qarşısını almaq üçün sosial mediada gördüyümüz məlumatların necə təsdiqlənəcəyi sualına cavab verdik və təsdiq üçün müraciət edə biləcəyiniz bəzi metodları izah etdik.

Gördüyünüz bir şeyə dərhal inanmayın və təsdiq etmək üçün bir neçə sadə üsul tətbiq edin. Yuxarıda da, dediyiniz kimi bir yalançı çoban hadisəsi baş verməsin)

 

Son olaraq 1 toxunuş qədər vaxt aparan yazıya reaksiya bildirməyi unutmayın ) Yeniliklərdən tez xəbərdar olmaq üçün isə rəsmi Telegram kanalımıza abunə ola bilərsiniz.

 

Yayın Axını

Reaksiyanız ?
+1
0
+1
0
+1
0
+1
3
+1
4
+1
0
+1
0

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir.