İnternetdə 116 Milyon Manata Satılan Rəsmin Sirri : Nədir Bu NFT, Nə İşə Yarayır?

Futbolçu Məsut Özil, gələcəyin kramponlarını və forma dizaynlarını, YouTuber Logan Paul Pokemon kartlarını, Elon Musk’ın həyat yoldaşı Grimes NFT ilə birlikdə musiqi videolarını sataraq minlərlə, hətta milyonlarla dollar gəlir qazandı. Bəs bu NFT nədir, necə işləyir, nə işə yarayır? Gələcəyin rəqəmsal varlıqlarını sizin üçün izah etdik.

Hərraclarda satılan qiymətli əşyaların müqabilində alıcılar “fiziki varlıq”, yəni əşyanın özünə sahib olurlar. Bəs əgər hərracı onlayn keçirsək və şəkillər (tablolar) rəqəmsal olsa? Başqası bu cədvəlləri, səsləri, sənədləri kopyalayıb başqa yerə sata bilməzmi? Daha da əhəmiyyətlisi, insanlar hər şeyin kopyalandığı bir internet varlığına pul xərcləyəcək qədər dəli ola bilərmi? Bütün bunları təmin edən NFT nədir?

Dəli deyillər, çünki NFT var. Kripto pulun da əsasını təşkil edən blockchain texnologiyası sayəsində rəqəmsal bir varlıqı qorumaq mümkündür – real həyatda olduğu kimi. Sözügedən varlıq, yalnız sahibinə məxsus olması üçün şifrələnir.

| Bir sözlə, NFT nədir?

Açılışı “Non-Fungible Token” olan NFT’nin rəsmi bir tərcümə ekvivalenti yoxdur, ancaq “dəyişdirilə bilməyən pul” olaraq tərcümə edə bilərik. Ancaq buradakı ‘pul’ sözü insanlar üçün dəyərli hər hansı bir varlıq ola bilər. Bir sənət əsəri, bir tweet, video, oxuduğunuz bu sətirlərin olduğu veb səhifədəki şəkil, yazdığınız şərhlər, İnstaqramda yerləşdirdiyiniz son hekayə … Müvafiq şərtlər təmin edildikdə rəqəmsal mühitdə hər şey bir NFT ola bilər.

NFT-lər həm də real dünyada kolleksiya dəyərinə sahib parçaların rəqəmsal yansımaları kimi müəyyən edilir. Bu baxımdan ən populyar nümunələrdən biri 90-cı illərdə məşhur olan futbolçu kartlarıdır. Oyunçu kartları bu gün də populyar olsaydı, yəqin ki, Christiano Ronaldo ya da Mesut Özilin kartı paketlərdən daha dəyərli olanı olardı. NFT-ləri bu kartların kopyalanamayan rəqəmsal bir versiyası kimi düşünə bilərik.

Digər tərəfdən, NFT-lərin artıq bir müddətdir rəqəmsal sənət aləmində istifadə edildiyini görürük. Karikaturaçı rəssamların müəllif hüquqları böhranına radikal bir həll gətirəcək bu texnoloji yanaşma, bir çox problemndə həll yolu olmuşdur.

| NFT necə işləyir?

İndiki günlərdə NFT Ethereum blok zəncirinin bir hissəsidir. Digər kripto valyuta inkişaf etdiriciləri də eyni şəbəkədə öz NFT-lərini qura bilərlər. Bununla birlikdə, NFT-lər, Ethereum nümunəsindəki kimi kripto puldan fərqlidir. Fərqli məlumatların işlənməsi və şifrələnməsi lazımdır. Kripto valyutalar mədən üsulları ilə istehsal edilə bilər, lakin NFT-lər istehsal edilə və ya dəyişdirilə bilməz.

| Yaxşı Milyonlarca Dollara satılan bu videonu internetdə paylaşmaq cinayətdirmi?

  • Kripto əsər istehsal edən sənətçi: Beeple

  • Dəyər: 6.6 milyon dollar 

Xeyr deyil. NFT ilə şifrələnmiş bir rəqəmsal varlığı istədiyiniz kimi yükləyin və kopyalayın, cinayət törətməyəcəksiniz. Parlaq kağız üzərində məşhur rəsm əsərlərini çap edib satanlar cinayət törətmədiyi kimi, siz də cinayət törətmirsiniz. Çünki nüsxəni internetdən yükləyən, çap edən, satan və satın alan insanlar əsərin bir nüsxə (kopya) olduğunu qəbul edərək bunu edirlər.

NFT-lər sayəsində milyonlarla dəfə kopyalanan bir işin həqiqətinə yalnız bir nəfər sahib ola bilər. Əgər bu əsər orijinal kimi satılırsa və insanları aldatmağa cəhd edilirsə, burada qanun qüvvəyə minir və bir cinayət işi açıla bilər.

| NFT ilə nələr satmaq olar, ən son bir neçə nümunə:

| Aşağıdakı rəqəmsal əsər 66 (116 milyon manat) milyon dollara  satıldı:

Rəqəmsal sənətçi Beeple-in bu əsəri, əsəri nəşr etdiyi tarixə qədər bütün işlərini əhatə edir. Beş ildən çoxdur ki, hər gün İnstaqram hesabında bir sənət əsərini paylaşan Beeple, NFT texnologiyasının mənimsənilməsində və yayılmasında öncüllər arasındadır.

| Məsud Özilin “gələcəyin kramponlar və forma” dizaynları NFT vasitəsilə satıldı:

Bu yaxınlarda Fənərbaxçaya transfer olan Mesut Özil də NFT-lərlə yaxından maraqlanır. Əslində, Mesu Özilin Marvel film afişalarını dizayn edən Genies Wearable və rəqəmsal sənətçi Bosslogic ilə razılaşaraq hazırladığı “Mesut Özil Next Chapter Boots and The Kit” kolleksiyası, 2021-ci ilin fevralında NiftyGateWay adlı bir platformada auksiona çıxarıldı. Ayaqqabı 1886 dollara, köynək isə 2525 dollara satıldı.

Əlbəttə ki, ayaqqabı və formanın yeni sahibi bu dizaynları real həyatda geyə və futbol oynaya bilməz. Ancaq satış, NFT-lərin necə qiymətləndirildiyinə yaxşı bir nümunədir. Dünyaca məşhur bir futbolçusunuzsa, dünyaca məşhur bir rəqəmsal sənətçi ilə imza ata bilərsiniz; Layihələndirilmiş işləri NFT olaraq Ethereum infrastrukturunda şifrələyə və internetdə sata bilərsiniz. Buradakı satış səhifəsindən də gördüyünüz kimi, Məsut Özilin kolleksiyası indi başqa bir şəxsə məxsusdur. Gələcəkdə istənilən şirkət və ya şəxs Özilin rəqəmsal kramponlarını və formasını onların adından ala və sata biləcək.

| Biri aşağıdakı ruh şəklinə 3600 dollar ödədi:

Bəli, çoxumuz üçün bir az axmaqca səslənə bilər. Bununla birlikdə, üzərində Gucci loqotipləri olan bu ruh, NiftyGateWay auksion platformasında Danny adlı bir istifadəçi tərəfindən 3600 dollara alındı. Trewor Andrew adlı rəqəmsal bir sənətçi tərəfindən yaradılan GIF, sahibi Danny tərəfindən eyni platformada 16.300 dollara yenidən satışa qoyuldu.

| YouTuber Logan Paul NFT ilə öz Pokemon kartlarını satışa qoyur:

Yuxarıdakı kart 38.500 dollara alıcı tapdı. Bəli, dünyanın ən məşhur YouTuber-lərindən biri özü ilə təkrar absurd səslənən rəqəmsal Pokemon kartları satır. NFT-lərin sərhədlərinin olmadığını göstərən bir nümunə kimi götürə bilərik. 

 

| Elon Musk’un həyat yoldaşı Grimes, əsərlərini bu şəkildə sataraq 6 milyon dollar gəlir əldə etdi:

Musiqiçi Grimesin əsərləri Nifty Gateway üzərində auksiona çıxarıldı. Yuxarıdakı 10 saniyəlik video üçün 6.6 milyon dollar ödəmiş eyni şəxs, Grimes-in yalnız bir videosuna 380 min dollar ödəyərək yeni sahibi oldu. Digər tərəfdən Grimes, 10 milyonluq müxtəlif video və şəkillər kolleksiyasını sataraq 6 milyon dollar gəlir əldə etdi. Grimes tərəfindən satılan Mars və Dünya videoları kolleksiyanın ən diqqət çəkən əsərlərindən biridir.

| Hamı tərəfindən əlçatan, lakin tək bir şəxsə aid olan rəqəmsal varlıqların gələcəyi:

Bu gün Mona Lisa rəsmini internetdə rəng çatlaqlarına qədər araşdıra bilərsiniz, lakin rəsmin yalnız bir sahibi var: Fransada. Mona Liza kimi əsərləri uzun müddət çalışıb kopyalayıb orijinal kimi satmaqa çalışanlarda oldu. 

Webrazzidən xəbərinə görə, New Yorkdakı bir sənət qalereyası olan Knoedler, 90-cı illərin sonunda 60-dan çox saxta əsər aldı. O dövrdə bu əsərlərdən biri üçün 750 min dollar ödəmiş qalereya operatorları, əsəri 5.5 milyon dollara sataraq dəhşətli bir qazanc əldə etdilər. Məsələn, sənətdən və puldan söz düşmüşkən, saxtakarlıq nümunələrini saymaqla bitməyəcəyimiz şübhəsizdir.

Bunu sənət əsərləri ilə izah etdik, ancaq məqalənin girişində qeyd etdiyimiz kimi, uyğun şərtləri olan hər rəqəmsal varlıq, hər rəqəmsal iş, internetdəki hər bir fəaliyyət əslində bir NFT ola bilər. Əlbəttə, bunun əvəzində alacağı dəyəri təyin edən, NFT-nin özünəməxsusluğu, məşhurluğu olacaqdır. Nə də olsa, Mona Liza adi bir insan tərəfindən istehsal olunmamışdı, Twitter-də yerləşdirilən ilk tvit internet tarixi baxımından çox vacib idi.  Bəli oda NFT ilə satıldı.

Rəy bölməsində NFT və blockchain texnologiyası ilə bağlı rəylərinizi gözləyirik 🙂

 

Digər

Daxil Ol

Reaksiyanız ?
+1
0
+1
0
+1
0
+1
0
+1
0
+1
0
+1
0

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir.