Autizm Nədir? Autizmin Əlamətləri Hansılardır?

Autizm, çox vaxt uşaqlarda ilk 3 ildə başlayan və həyatı boyu davam edən, insanın öz ətrafı ilə şifahi və şifahi olmayan bir əlaqə qura bilməməsi kimi ifadə edilə bilən inkişaf əskikliyi xəstəliyidir. Bu gün sadə testlərlə erkən diaqnoz qoyula bilər. Erkən diaqnoz və uyğun reabilitasiya proqramı bu fərqliliyə malik uşaqları həyat fəaliyyətinin normallaşmasında böyük rol oynayır.

Autizm, çox vaxt uşaqlarda ilk 3 ildə başlayan və həyatı boyu davam edən, insanın öz ətrafı ilə şifahi və şifahi olmayan bir əlaqə qura bilməməsi kimi ifadə edilə bilən inkişaf əskikliyi xəstəliyidir. Bu gün sadə testlərlə erkən diaqnoz qoyula bilər. Erkən diaqnoz və uyğun reabilitasiya proqramı bu fərqliliyə malik uşaqları həyat fəaliyyətinin normallaşmasında böyük rol oynayır.

Autizmin səbəbi hələdə tam məlum deyil. Genetik olduğu düşünülür. Qızlara nisbətən oğlanlarda daha çox görülür. Autizmli insanların 70% -i zehni geriliyi var. ‘10% -də üstün zəka əlamətləri görülə bilər. Diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik pozğunluğu, ruhi pozğunluqlar və epilepsiya autizmli insalarda ən çox görülən əlamətlərdir.

| Autizmin nədir?

Bir uşağa autizm diaqnozu qoyulması üçün aşağıda göstərilən simptomlardan ən azı 6-sı olmalıdır.

Sosial qarşılıqlı təsirsizlik (göz təması qura bilməmək, yaşıdlarına fikir verməmək və onlarla oyun oynamamaq, normal jestlər və emosional ifadələr göstərməmək, qarşılıqlı əlaqəni başlatmaqda və saxlamaqda çətinlik çəkmək)

Ünsiyyət pozğunluğu (danışa bilməmək, eyni sözün təkrarlanması (ekolaliya), danışan uşaqlarla ünsiyyət qurmamaq)

Xəyali və ya simvolik oyunlar oynamamaq (oynamağa bənzəməmək, təkrarlanan sadə fəaliyyətlər, eyni rutin hərəkətləri dəfələrlə təkrarlamaq, bir cismin bir hissəsi ilə həddindən artıq aludə olmaq, emosional olaraq stimullaşdırılmamaq və ya həddindən artıq reaksiya verməmək)

Bundan əlavə, autizmli uşaqlar aşağıda göstərilən simptomların əksəriyyətini göstərirlər:

  • Gözlə əlaqə ya vardır, ya da məhduddur.
  • Adla çağırdıqda reaksiya vermirlər
  • Son dərəcə sürətli və ya hərəkətsiz ola bilərlər.
  • Ətrafları ilə maraqlanmırlar.
  • Qucaqlaşmaq və öpmək kimi fiziki təmasları sevmirlər.
  • Danışıqda ləngiməli vardır.
  • İnsanlarla ünsiyyət qurmaq əvəzinə cansız varlıqlarla məşğul olurlar.
  • Cəmiyyətdəki yaşıdları ilə dialoq qurmurlar, oyunlarda iştirak etmirlər, özlərini təcrid edirlər.
  • Danışmağı öyrənsələr belə, həmişə eyni sözü təkrarlayarlar.
  • Danışığı ünsiyyət vasitəsi kimi istifadə etmirlər.
  • Yersiz cümlələr qururlar və direkt (kitab cümləsi) kimi danışırlar.
  • Onların danışıq tərzi və səs tonları eynidir.
  • Hər şeyə laqeyd yanaşaraq qəhqəhə çəkə bilərlər.
  • Bir obyektin bir hissəsi ilə aludə ola bilərlər. (məsələn, daim avtomobilin çarxı ilə oynamaq)
  • Bəzi obyektlərə həddindən artıq bağlana bilərlər.
  • Rutinləri vardır. Rutinləri pozulduqda qəzəblənə bilərlər.
  • Əllərini çırpmaq, tullanmaq, dönmək, davamlı olaraq irəli-geri sallanmaq, kimi təkrarlanan bir hərəkət edirlər.
  • Normal uşaqlar kimi xəyal qurmur və oynamırlar, maşınları tərsinə fırladır və təkərlərini çevirirlər.
  • Həmişə eyni oyunları oynayırlar.
  • Bəziləri çox inadkar və döyüşkən ola bilər.
  • Sosial mühitə girəndə həddən artıq qorxa və reaksiya göstərə bilərlər.
  • Tez-tez yemək pozğunluqlarını göstərirlər.
  • Özlərinə və ətrafdakı əmlaka zərər verə bilərlər.
  • Təhlükəyə həssasdırlar.
  • Ağrıya həssasdırlar.
  • Zarafatı və ya həyəcanı, hissi başa düşmürlər.
  • Normal öyrənmə metodlarına həssasdırlar.

| Autizm müalicəsi necə olur?

Erkən diaqnoz və müalicə autizmin müalicəsində böyük əhəmiyyət daşıyır. Müalicənin məqsədi autizmli fərdin sosial və fərdi qabiliyyətlərini yaxşılaşdırmaqdır. Bu məqsədlə davranış təhsili və xüsusi müalicələr tətbiq olunur. Tətbiq ediləcək müalicənin ailəyə uyğun olması da vacibdir. Danışıq terapiyası, düşüncə bacarıqlarını artırmaq üçün terapiya və sosial ünsiyyət bacarıqlarını qazanmağa yönəlmiş terapiyalar tətbiq olunan müalicələr arasındadır.

Dərmanlar depressiya, diqqət çatışmazlığı-hiperaktivlik, obsesif-kompulsiv pozğunluq kimi autizmi müşayiət edən şərtlərdə istifadə edilə bilər. Valideyn təhsili də autizm müalicəsində son dərəcə vacibdir. 

| Yetkinlikdə autizm

Erkən diaqnoz qoyulan və adekvat müalicə alan bəzi yetkin autizmli insanlar özləri işləyə və yaşaya bilərlər. Zəka geriliyi olanlar və danışa bilməyənlər daimi köməyə ehtiyac duyurlar. Bundan əlavə, istedadlı autizmli insanlar bir çox sahələrdə uğurlu ola bilərlər (rəsm, musiqi alətlərində ifa etmək kimi). Bununla birlikdə sosial bacarıqları həmişə məhduddur.

Uşağınızın davranışının digər uşaqlardan fərqli olduğunu düşünürsünüzsə, uşağınızda yuxarıda sadalanan bəzi simptomlar varsa, dərhal bir uşaq psixiatrına müraciət etməlisiniz. Unutmayın, autizmdə erkən diaqnoz və müalicə çox vacibdir.

 

Digər

Reaksiyanız nədir?
+1
0
+1
0
+1
1
+1
1
+1
0

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir.